کوردستان تاریق ڕەمەزان کێ بوو، یەکێتی چۆن ئازادی کرد؟

تاریق ڕەمەزان کێ بوو، یەکێتی چۆن ئازادی کرد؟

 

بۆچی مام جەلال ئەو فڕۆکەوانەی بەعسی ئازادکرد کە بەشداری کیمیابارانکردنی هەڵەبجەی ‏کردبوو؟

 

 

 ‎‎تاریق رەمەزان عەزاوی یەکێک لەو ئەفسەرە فڕۆکەوانانەی بە دانپێدانانی خۆی لە ساڵی ١٩٨٨ بەشداری ‏کیمیابارانکردنی هەڵەبجەی کردبوو، بەڵام قەبارەی گەورەی تاوانەکەی نەبووه‌ هۆی ئەوەی لە زیندانێکی ‏کوردستاندا لە ئاسایشی سلێمانی ڕووبەرووی دادگاییکردن و سزا بکرێتەوە، بەڵکو ئەو دەزگایەی ئاسایش ‏بۆی بووبە دەروازەی ئازادکردن و هەڵاتنی لەدەست یاسا‎.‎

سه‌رۆکی دادگای باڵای تاوانه‌کانی عێراق له‌ کاتی دانیشتنی یه‌که‌می دادگایی کردنی تاوانبارانی کیمیابارانی ‏هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ ٢١-١٢-٢٠٠٨ نوسراوی ئاسایشی گشتی سلێمانی پێگەیشتن‌ سه‌باره‌ت به‌ چیرۆکی هه‌ڵهاتنی ‏‏(عه‌مید- تاریق ڕه‌مه‌زان عه‌زاوی) له‌ ده‌ستی ئاسایشی سلێمانی، کە گوایا له‌سه‌ر ڕێگای ناردنی بۆ نه‌خۆشخانه‌ ‏هەڵاتووە! تا ئەوکاتە ئەم ئەفسەرەی بەشداری کردبوو لە کیمیابارانکردنی هەڵەبجە لە لایەن یەکێتی نیشتمانی ‏کوردستان لە ئاسایشی سلێمانی دەستبەسەربوو، بەڵام ئەوساتەی کاتی دادگاییکردنی هات بە سینارۆیەکی ‏رێکخراو ئازادکرا و هەڵات‎.‎

 

تاریق ڕەمەزان کێ بوو؟

فرۆکەوانێکی بە رەگەز توركمان بوو، لە ساڵی ١٩٥٨ لە دایكبووە و لە ساڵی ١٩٧٨ پەیوەندی بەكۆلێژی ‏سەربازیی فرۆكەوانی بەعسەوە دەكات و لە سەر چەند جۆرێک فرۆكەی سەربازی راهێنانی سەربازی ‏كردووە دواتر رژێمی بەعس لە ساڵی ١٩٨٢ بۆ مەشقكردن ڕەوانەی فەرەنسای کردبوو بۆ راهێنانی زیاتر و ‏شارەزابوونی زیاتری لەبواری فڕۆکەوانیدا. ئەو بەدانپێدانانەکانی خۆی و ئەو زانیارییانەی لەسەری هەبوون ‏بەشداری لە سەپەرشتیکردنی کیمیابارنکردنی هەڵەبجەدا کردبوو و خۆیشی یەکێکە بووە لەو فڕۆکەوانانەی ‏بە کردار لە ١٦-٣-١٩٨٨ بە چەکی کیمیاوی شاری هەڵەبجەی بۆردوومانکردووە. تاریق رەمەزان وەکو ‏یەکێک لە تاوانبارەکانی بەعس ناوی دەهات کە بەشداریکردبوو لە کوشتنی پێنج هەزار کوردی سڤیل لە ‏هەڵەبجە‎.‎

 

تاریق رەمەزان لە زیندانی ئاسایشی سلێمانیدا‎ ‎

لە ٣ی شوباتی ٢٠٠٥ لە بنكەی ئاسمانی كەركوك تاریق ڕەمەزان لە لایەن ئاسایشی سلێمانییەوە ‏دەستگیردەكرێت. ئەو فرۆكەوانە هەڵاتووە ماوەی ١٨ مانگ لە زیندانی تاكەكەسی لە ئاسایشی سلێمانی ‏زیندانی دەكرێت و لە سەرەتای ٢٠٠٧ەوە دەبرێتە زیندانی تاکەکەسی (كانی گۆمە‎). ‎

‎ ‎لە دیداری رۆژنامەوانییەكەی كە سایتی (ئیرۆكورد) لەگەڵیدا ئەنجامیداوە باس لەوە دەكات كە هاورێیەكی ‏بەریتانی بە ناوی (ئانكڵۆد) لە زیندانی كانی گۆمە هاتۆتە لای و پێیگووتوە سەرۆك كۆماری عێراق، بە ‏نهێنی و بە شەخسی تەلەفۆنی لەگەڵ بەرێوەبەری ئاسایشی سلێمانی كردووە و فەرمانی ئازاد كردنی بۆ ‏دەركردووە. سەرەتا باوەڕی نەكردووە، دواتر بەرپرسانی ئاسایش لە ئازاد كردنەكەی دڵنیایان كردۆتەوە و ‏داوایان لێی كردووە خۆی ئامادەبکات بەمەبەستی ئازادکردنی. لە دوای ئازادکردنی ڕای گشتی کوردستان بە ‏هەواڵەکە دەزانن و بەشێک لە خەڵک و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی چاوەڕوانی سزادانی ئەو تاوانبارە ‏دەکەن کە بەشداریکردبوو لە قڕکردنی هەڵەبجەییەکان و نارەزایی بەرامبەر دیارنەمانی تاوانبارەکە ‏دەردەبڕن‎.‎

 

چۆن ئەو تاوانبارە ئازادکرا؟

‎. ‎تارق رەمەزان لە ٢٨-١٠-٢٠٠٨، دوای ١٨ مانگ لە زیندانیکردنی لە ئاسایشی سلێمانی، لە چوارچێوەی ‏کۆمەڵێ سیناریۆ و نهێنی و تەمومژدا ئازاد كرا. لەوێشەوە ئاسانکاری بۆ کراوە بچێتە ئەردەن و لەوێوە ‏بەرەو بەریتانیا هەڵاتووە، ئاسایشی سلێمانی رایگەیاندبوو تاریق رەمەزان لەدەستی ئاسایشدا هەڵاتووە کاتێک ‏ویستوویانە بەمەبەستی چارەسەر بیبەنە نەخۆشخانە. بەڵام هەر زوو خەڵک و لایەنە سیاسییەکان و ‏راگەیاندنەکان ئەوەیان پشتراستکردەوە کە ئەوەی باسدەکرێت سیناریۆ بووە و ئاسایشی سلێمانی بە فەرمانی ‏سەرووی خۆی رێگەی بە هەڵاتنی تاریق عەزاوی داوە و ئاسانکاریشی بۆکراوە تاکو بەرەو بەریتانیا خۆی ‏ڕزگار بکات‎.‎

ڕووداوەکە کە بە ئاشکرا ئازادکردنی تاوانبارێکی بکوژی ٥ هەزار کەس بوو، شڵه‌ژاویه‌کی ویژدانی‌و ‏ئه‌خلاقی بێوێنه بەوهۆیەوە دروستبوو! ‌جه‌ماوه‌ری کوردستان جارێکی دیکه‌ش توشی شۆک هاتن ‌و ‏برینه‌کانیان بەو ڕووداوە کولایەوە. پێشێلکردنی سه‌روه‌ری یاسا کە لە ئازادکردنی یەکێک لە ستەمکارترین ‏تاوانبارانی بەعسدا لە ئاسایشی سلێمانی بەرجەستەکرا، هەر ڕووداوێک نەبوو چەند کاربەدەستێکی سادەی ‏نێو ئاسایش ئەنجامیان دابێت، بەڵکو بڕیارەکە هی خودی جەلال تاڵەبانی بوو‎.‎

‎ (‎عەمید حەسەن نووری) بەرێوەبەری ئەوسای ئاسایشی سلێمانی بەهۆی ئەو ڕووداوەوە رایگەیاندبوو ‏بابەتەکە پەیوەست نیە بە ئێمەوە و با خەڵک لێپێچنەوە بکات بزانن کێ ئەو تاوانبارەی ئازاکردووە! ئەوەش ‏ئاماژەیەک بوو بەوەی کە ئەو تەنیا فرمانی پێکراوە و لەدەسەڵاتی ئەودا نەبوو بەر بەو فرمانە بگرێت. بەڵام ‏دەبێت نهێنی ئازادکردنی ئەو تاوانبارە لەلایەن جەلال تاڵەبانی و یەکێتی نیشتمانی کوردستانەوە چی بووبێت؟‎ ‎

 

 

 

تاڵەبانی بۆچی تاریق رەمەزانی ئازادکرد؟

لەسەر ئازادکردنی (تاریق ڕەمەزان) دەنگدانەوەیەکی گەورە درووستبوو، ئەم پرسە کە ببۆ هۆی هەژاندنی ‏ناخ و شکۆی خەڵکی ستەمدیدەی هەڵەبجە و خەڵکی برینداری کوردستان، لە ڕاگەیاندن و ڕۆژنامەکاندا ‏دەنگدانەوەی هەبوو‎.‎

هه‌فته‌نامه‌ی ئاوێنه‌ کە لە شاری سلێمانی دەردەچێت، ئەوکات ڕایگه‌یاند‌ که‌ له‌ڕێی چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌کی تایبه‌تی ‏خۆیه‌وه‌ زانیاری وردی په‌یداکردووه‌، که‌ جەلال تاڵه‌بانی سەرۆککۆماری ئەوکاتی عێراق، له‌ کۆبونه‌وه‌یه‌کیدا ‏له‌گه‌ڵ هه‌ندێک که‌سایه‌تی ناسراوی عه‌شیره‌تی عه‌زاویدا (کە عەشیرەتەکەی تاریق رەمەزانە)، داوایان ‏لێیکردوه‌ ئەو تاوانبارە له‌ ئاسایشی سلێمانی ئازاد بکات. تاڵه‌بانی هه‌ر له‌و کۆبونه‌وه‌یه‌دا بەبێ لەبەرچاوگرتنی ‏سەروەری یاسا و پێویستبوونی دادگاییکردنی ئەو تاوانبارە و بەبێ رەچاوکردنی دۆخی دەروونی ‏هەڵەبجەییەکان، سکرتێره‌که‌ی بانگ کردووە فرمانی پێیکردووە په‌یوه‌ندی بکات به‌ به‌ڕێوه‌به‌ری ئاسایشی ‏گشتی سلێمانییه‌وه‌، تا ئه‌و تاوانبارە ئازاد بکه‌ن. به‌ڕێوه‌به‌ری ئاسایشی گشتی به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچ قسەیەک بکات ‏و ناڕەزایی دەرببڕێت، ده‌ستبه‌جێ بڕیاری ئازادکردنی فڕۆکه‌وانه‌که‌ی جێبه‌جێکردووه‌‏‎.‎

زانیارییەکی دیکە کە ئەوکات لە لایەن ڕاگەیاندنەکانەوە باسکرا، بەهۆی ئەو داوایانەی لەلایەن بەشێک لە ‏سیاسەتمەدارەکانی عێراقەوە بۆ ئازادکردنی ئەو تاوانبارە، لە مامجەلال کراوە، لە بەرامبەر چەند ‏دەستکەوتێکی شەخسی بۆ خۆی و پێگەکەی، مامجەلال بڕیاری ئازادکردنی ئەو تاوانبارەی دەرکردووە و ‏ئازادکراوە، بەڵام داوای لە ئاسایشی سلێمانی کردووە ئازادکردنەکە ئاشکرا و ڕوون نەبێت و سیناریۆیەک بۆ ‏ڕووداکەکە ڕێکبخەن‎.‎

یەکێک لەو ئەگەرە هەرە دیارانەی باسکرا لەسەر ئازادکردنی ئەو تاوانبارە ئەوەیە کە بەهۆی ئەوەی تاریق ‏رەمەزان چەندین نهێنی گرنگی لەسەر مامجەلال و یەکێتی لەسەر بابەتی کیمیابارانکردنی هەڵەبجە و ‏پەیوەندی مامجەلال بە حکومەتی بەعسەوە لەلا بووە، مامجەلال بۆ داپۆشینی ئەو نهێنیانە نەیویستووە ‏تاوانبارەکە دادگایی بکرێت و ترسی لەوە هەبووە ئەو نهێنییانەی تایبەتن بە دۆسیەی کیمیابارانکردنی ‏هەڵەبجە و پەیوەندی بە مامجەلالەوە هەیە لەلایەن ئەو تاوانبارەوە لە دادگا ئاشکرابکرێن، هەر بۆیە رێگەی ‏هەڵاتنی داوە‎.‎

له‌ دیوی پشته‌وه‌ی ئه‌و ڕووداوه‌ سیناریۆی بێدەنگکردنی ڕاستییەکانی ئه‌نفال ‌و کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌ ‏ڕاوه‌ستاوه‌، له‌ناو گێژه‌ڵوکه‌ی ئەم ڕووداوە تەمومژاوییەدا بەهەندوەرنەگرتنی چارەنووسی هه‌ڵه‌بجه‌ییەکان و ‏ئه‌نفال و ‌ سوک سەیرکردنی چاره‌نوسی خه‌ڵکی کوردستان زیاتر له‌ هه‌ر کاتێک سه‌رو دڵی جه‌ماوه‌ری ‏کوردستانی گرت و و ویژدانی ئازاردان. ئەمە لە کاتێکدا بوو کە تاڵەبانی پرۆژەی بۆ چاکسازی‌و ‏جیاکردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌کان‌و سه‌روه‌ری یاسا پێشنیازکردبوو. له‌ولاتریش بانگه‌شه‌ی به‌رقه‌رارکردنی ‏دیموکراسی ‌و مافی مرۆڤ-ی کردبوو‎.‎

لەدوای ئەوەی سەرجەم رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و ڕێکخراوەکان لە هەڵەبجە و ڕای گشتی ‏کوردستان چەندین بەیاننامە و یاداشتننامەیان وەکو ناڕەزایی و داواکاری لێپێچینەوە لە ڕووداوەکە ‏بڵاوکردەوە، بەڵام یەکێتی نیشتیمانی کوردستان و دەزگاکانی ئەو حزبە بێدەنگەیان لەو ڕووداوە مەترسیدارە ‏کرد و هیچ دەزگا و دامەزراوەیەکی حکومەتی هەرێمی کوردستانیش ئەم حزبە و دەزاگاکانی ئاسایشی ‏سلێمانی ڕووبەرووی لێپێچینەوە نەکرد‎.‎

هەموو ساڵێك لە یادی شوومی كیمیابارانكرنی هەڵەبجەدا، هەڵەبجەییەكان و خەڵكی كوردستان ئازاری ‏ئازادكردنی یەكێك لە تاوانبارە گەورەكانی جەنگییان بیردەكەوێتەوە و بەدوای ئەو وەڵامانەوە وێڵن كە ئاخۆ ‏نهێنییە گەورەكانی پشت ئازادكردنی ئەو تاوانبارە چی بوون؟

‎ ‎لە بەیاننامەیەکدا کە وەکو ناڕەزایی لەلایەن ١٣ رێکخراوی کۆمەڵگەی مەدەنی بۆ داکۆکی لە دۆخی ‏ئەنفالکراوان و کیمیابارانکردنی هەڵەبجە لەسەر رووداوەکە نووسرابوو، ڕایانگەیاندبوو : ئێمە وێڕای ‏ڕیسواکردن و شەرمەزارکردنی ڕوونکردنەوەکەی ئاسایشی سلێمانی بۆ دادگای باڵای تاوانەکان، ئەو ‏کردەوەیە بەتاوانێکی تردەزانین دەرهەق بە گەلەکەمان بە گشتی و کەس وکاری قوربانیانی هەڵەبجە بە ‏تایبەتی، وە بە سازشی دەزانین لە بەرانبەر کەیسی کیمیابارانکردنی هەڵەبجەدا‎.‎

 

بابەتی زیاتر