وتار توندوتیژی‌ دژی ئافرەتان

توندوتیژی‌ دژی ئافرەتان

*

 

بەدرێژای مێژووی گەلی كورد ئافرەتان پێگەیەكی دیاری كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووری و ئایینیان لە سەر جەم چاخەكاندا گێڕاوە و رۆڵێكی كارایان لە بەڕێوەبردنی كاروبارەكانی ژیاندا هەبووە، بەڵام  مێژووی ئافرەتانیش بەشێك بووە لە مێژووی گەلی كورد، ئەوانیش لەسەردەستی داگیركەران رووبەڕووی ئازار و نەهامەتی بوونەتەوە

 

 

 

كاتیك كە ئیمە ئەمرۆ بەرەو یادێكی مەزنی وەك بیستووپینجی نۆڤەمبەر دەچین دەبێت ئەوەبزانین كە كۆمەڵگەی مرۆڤایەتی لە هەمووكات زیاتر هەست بەنامۆبوون و زیادبوونی تووندتیژییەكان دەكات، چونكە ناكۆكی سیاسی و ململانێیەكان لە جیهاندا وایانكردووە كە بەشێوەیەكی بەرچاو رێژەی بەكارهێنانی تووندوتیژی بەرەو بەرزبوونەوە بچێت.

شایەنی باسە بەدرێژای مێژووی گەلی كورد ئافرەتان پێگەیەكی دیاری كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووری و ئایینیان لە سەر جەم چاخەكاندا گێڕاوە و رۆڵێكی كارایان لە بەڕێوەبردنی كاروبارەكانی ژیاندا هەبووە، بەڵام ئەمڕۆ كە تەماشا دەكەین مێژووی ئافرەتانیش بەشێك بووە لە مێژووی گەلی كورد، ئەوانیش لەسەردەستی داگیركەران رووبەڕووی ئازار و نەهامەتی بوونەتەوە.

ئەوەی جێگەی سەرنجە تووندوتیژی یەكێكە لەو خەسڵەتانەی كە دەكرێت تاكی كۆمەڵگای ڕۆژهەڵاتی پێبناسرێتەوە، هەرچەندە بەشیكی زۆر لە شارزایانی كۆمەلایەتی پیانوایە كە توندوتیژی لە دژی ئافرەتان دیاردەیەكی بەربڵاوی كۆمەڵگەی جیهانییە و بە شێوەیەكی بەربڵاو بەتایبەتی لە كۆمەڵگە دواكەوتووەكاندا بەبیانووی نەپاراستنی بەهاكانی نێو بنەماڵە، بە توندترین شێوە ئازار دەدرێن تەنانەت دەكوژرێن. ئافرەتی كوردیش بە هۆی نەریتی پیاوسالاری و سیستمی سیاسی ئابووری بارودۆخێكی باشی نییە، ئەوەی كە تێبینی كراوە لەسالانی رابردوودا بەهەولی حكومەتی هەریمی كوردستان و بەهەماهەنگی لەگەل رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی توانرابوو تارادەیەك كاری زۆر گرنگ لەسەر كەمكردنەوەی جۆرە جیاوازەكانی تووندوتیژی دژی ئافرەتان بكرێت ،هەروها لەسالانی 2004 بەدواوە چەندین پرۆگرامی گرنگ لەهەریمی كوردستان تایبەت بەپرسی ئافرەتان خرانە بواری كارەوە توانرا تارادەیەكی باش كار لەسەر هۆشیاركردنەوەی كۆمەلگە لەسەر پرسی ئافرەت بكرێت بەلام لەم چەند ساڵەی دوای دا چەند هۆكارێك بوونە هۆی زیاتربوونی بەكارهینانی تووندوتیژی دژی ئافرەتان.

هەروەها ئەوەمان لەیاد نەچێت زیادبوونی گرفتەكان ئەوەندەی كێشە بۆ ئافرەت دروست دەكات وادەكات بەشیوەیەكی گشتی تووندوتیژی رووی لەزیادبوون بێت رەنگە جەنگی تیرۆریستانی داعش یەكیك بووبیت لەو هۆكارانەی كە زۆرترین رێژەی ئافرەت تووندوتیژییان بەرامبەر كراوە ، وەك بینیمان بەشیوەیەكی بەرچاو سووكایەتی بەئافرەت لەلایەن ئەو گروپە تیرۆریستەوە دەكرا هەر لە دەستدرێژی سێكسی تادەگاتە كرین و فرۆشتن بە مرۆڤەكانەوە.

هەروەها بەپیی ئەو راپۆرت و ئامارانەی كەلەلایەن ریكخراوەكانی چاودیری مافی مرۆڤ بلاودەكرێنەوە هێرشی حەشدی شەعبی و گروپە هاوبەشەكانیان بۆ سەر هەریمی كوردستان یەكێكی ترە لەزیادبوونی بەكارهینانی تووندوتیژی دژی ئافرەتان ، چونكە حەشدی شەعبی و گروپەئێرانيەكان گەورەترین تاوان بەرامبەر بە ئافرەت كرا هەر لە سوكایەتی كردنەوە تادەگاتە دەستدرێژی سێكسی لە خورماتوو روویدا بەهۆیەوە ئافرەتان تووشی نەخۆشی دەروونی هاتوون و ئافرەتیش هەبووە بەنای بۆ خۆكوشتن بردووە و كۆتایی بەژیانی خۆی هێناوە، ئەمە بێجگە لەوەی لە هەموو بابەتیكی لەم شێوەیەدا ئافرەتان قوربانی یەكەمن و ئەوان دەبنە سوتەمەنی ئەو رەوشە نالەبارەی رووبەروویان دەبیتەوە، واتا لەم هەلوومەرجەی ئێستا كۆمەلگەی كوردەواری چەندە وەك تاكی كورد رووبەرووی دژایەتی بۆتەوە لەلایەن گروپە تووندەرەوەكان جا گروپی شیعەی تووندرەوی وەك حەشدی شەعبی بێت یان گروپی ئیسلامی تووندرەوی وەك داعش ئەوا لە هەردوو بارەكەدا ئافرەتان دەبنە قوربانی زۆرترین تووندوتیژییان بەرامبەر دەكرێت.

ئەگەر بێنە سەرباری ئەو تووندوتیژیانەی كە بەرامبەر بە ئافرەت لەكایە جیاوازەكانی كۆمەلگەدا دەكرێت ، بیگومان كۆمەلگەی كوردەواری وەك زۆربەی كۆمەلگەكانی تری رۆژهەلات كۆمەڵگەیەكی پیاوسالارییە رێگە بە ئافرەت نادات مافی خۆی پیادەبكات ، چونكە خۆی لە خۆیدا كە گوتمان پیاوسالاری ئەوا بەهەموو شیوەیەك سووكایەتی بە ئافرەت دەكرێت ئەگەر ئیمە بێینە سەر رەوشی ئافرەت هەر لەبازاری كار وەری بگرین و تەماشای رێژەی بەشداری ئافرەت لەبازاری كاردا هەست بەوە دەكەین كە بەشداری ئافرەت لەبازاری كار كەمی رێژەی بوونیان لەو سێكتەرەدا بۆ ئەوە دەگەریتەوە كە كۆمەلگە بەئاشكرا دژایەتی بوونی ئافرەتی بەتوانا دەكات ئەمەش ریگەیەكی تەواوە بۆ ئەوەی كە نەهیلن ئافرەت بەشداری بازاری كار بكات، ئەگەر بۆبەشداری ژن لەسیاسەتدا باس بكەین هەمان تێگەیشتنی كۆمەلگە دووبارە دەبیتەوە چونكە پیاوان بەگشتی پییانوایە كە ئاستی  ئافرەتان لەتوانای ئەوان كەمترە ، و بەشێكی پیاوان كە خاوەنی عەقلیەتێكی پیاوسالارانەن ناهێڵن ئافرەتان بێنە پێشەوە.

ئەوەی گرنگە من دمەوێت زیاتر روونی بكەمەوە ئةو كۆمەلگەیە كە ئازاری ئافرەت دەدا واتا ناتوانین تووندوتیژی لەناو دامەزراوەیەك یان پرسێكی دیاریكراودا كورت بكەینەوە چونكە توندوتیژی كۆمەڵگا پەیوەستە بە ئاستی هۆشیاری كۆمەڵگاوە، تووندوتیژی لە زۆرێك لە كۆمەڵگا رۆژهەلاتی و سوونەتیەكاندا باوە ، نزمی ئاستی هۆشیاری تاكەكان لە كۆمەڵگا و ئەو داب و نەریتە و سیستمە كۆنە كە بەدرێژایی مێژوو گەلان تووشی بوون  تووندوتیژی دژ بە ئافرەتان لە هەر كۆمەڵگایەكدا بەدی دەكرێت، واتا لە كۆمەلگە دژی ئافرەتی بەتوانایە جا ئەو ئافرەتە لەو ساتەی كە لەمال دیتە دەرەوە كۆمەلگە دژایەتی دەكات تائەو ئاستەی كە ئەو ئافرەتە دەگاتە شوينی كارەكەی ، بۆنموونە ئافرەت لە ناو ئەو گەرەكەی لی دەژی دژایەتی دەكرێ تادوامەنزلگەی كاركردنی.

 

* سەرۆكی رێكخراوی ئاریانا

بۆ پێگەیاندنی ئافرەتان

 

بابەتی زیاتر